නාථ දෙවියන්

මහායාන බුදු දහමේ "අවලෝකිතේශ්වර" බෝධිසත්ත්වයන් ලෙස ද හඳුන්වා දෙනු ලබයි.  ශ්‍රී ලංකාවේ බොදු ජනතාව "නාථ දෙවියන්" යනුවෙන් වන්දනාමාන කරන්නේ ද මෙම දෙවියන් බවට විශ්වාස කරයි. දාහතරවන සියවසේ දී පමණ ලියා ඇති සමහර ලේඛනවල මෙම දෙවියන්ගේ නම "අවලෝකිතේශ්වර නාථ" යනුවෙන් හඳුන්වා ඇත. නමුත් පසුකාලීනව එහි මුල් කොටස ඉවත්ව "ලෝකිතේශ්වර නාථ" යනුවෙන්ද  හඳුන්වා ඇත. කෙසේ වුවත් අද වන විට මෙම දෙවියන් "නාථ" යන නමින් පමණක් හඳුන්වනු ලැබේ. මෙම නාථ දෙවියන් මහායාන බුදු දහමේ සඳහන් වන අයුරින් මතු බුදු වීමට පෙරුම් පුරන බෝධිසත්වයන්  බවට ද විශ්වාස කරයි. 

       "නාථ ශ්‍රී සර්ව මංගල්‍යම්

        යථා දේවේන සංයුතං

                                                       සුගන්ධ දීප ධූතේන

                                                        නාථස්‌වාමි නමෝ වරං"

සතර වරම් දෙවිවරුන්ගෙන් කෙනෙකු වේ. නාථ දෙවියන්ට පුද පූජා පවත්වන දේවල රැසක් මෙන්ම දේව ප්‍රතිමා රැසක් ද දක්නට ඇත. උඩරට රාජධානිය තුළ මෙම නාථ දෙවියන්ගේ සංකල්පය ප්‍රකටව තිබූ බවට සාක්ෂි සඳහන් වේ. මහනුවර යුගයේ දී උඩරට වැසියන්ට වින කළ "කඩවර යක්ෂයා" රුහුණට  පලවා හැරීමට ද මුල් වී ඇත්තේ මෙම නාථ දෙවියන් බව ජනප්‍රවාදයේ සඳහන් වෙයි. නාථ දෙවියන් දුම්බර ප්‍රදේශයෙහි බලපරාක්‍රමය විහිදුවා සිට ඇති බවද ජනප්‍රවාදයේ සඳහන් වෙයි. 

අතීතයේ සිටි සිහළ රජවරුන් නාථ දෙවියන් මහත් ගෞරවයෙන් ඇදහූ බව ට සඳහන් වේ. නාථ දේව සංකල්පය සිංහල බෞද්ධ සංස්කෘතියෙහි සුවිශේෂී ස්ථානයක් ගනී. විශේෂයෙන්ම එකල රජ කෙනෙකු රාජ්‍යත්වයට පත්  වන අවස්ථාවේ දී එකී රජ පවුලේ උදවිය එකට එක්ව නාථ දේව වන්දනාව සිදු කළ බව පැවසේ. චාරිත්‍රානුකූලව නාථ දේවාලය තුළ රාජාභිෂේකය සිදු කිරීමෙන් පසුව එම රජු දසවිධ පාපයන්ගෙන් මිදෙන බවට ද දස පුණ්‍ය ක්‍රියාවල යෙදෙන බවට ද නාථ දෙවිදුන් ඉදිරිපිට ප්‍රතඥා දිය යුතුය. එමෙන්ම ඊට නාථ දෙවියන්ගේ දේවාභරණවලට සමාන ඇඳුම් කට්ටලයක් රජතුම ඇඳ සිටියි. මෙලෙස බෝසත් සිරිතට පත්වෙන රජෙකු අතින් සිය රාජ්‍යයට මෙන්ම රජකමටද අයහපතක් නොවන බවට එකල මිනිසුන් තුළ දැඩි විශ්වාසයක් පැවතිණි. තොටගමු රජමහා විහාරයේ බුදු රුව අසලින්ම ඇත්තේ නාථ දෙවියන්ගේ පිළිරුවයි. එනම් එකල නාථ දේව වන්දනාව සිංහල බෞද්ධ ජනී ජනයා අතර බොහෝ සෙයින් පැවත ඇති බවට සාක්ෂි දරයි. මහනුවර පැවැත්වෙන ප්‍රධානතම පෙරහැර වන ශ්‍රී දළදා පෙරෙහැරට පසුව ගමන් කරනුයේද නාථ දේවාල පෙරහැරයි. මහනුවර, බෙල්ලන්විල, උරුලෑවත්ත, වේගිරිය, තොටගමුව, පස්ගම ආදී ස්ථානවල ද නාථ දේවාල පිහිටා ඇත.