රන්වල දෙවියෝ

කපක් පළමු කකුසඳ මුනිදුන්  පෙර

උපත මෙසේ පවසන් දැන් කවි කර

විපත පැමිණි දා දෙවිඳු මතක්   කර

උපත කියන් තෙද රන්වල   පිරිවර

අගේ වඩන රන්වල   දෙවියන්නේ

නුගේ විමානේ වාසේ    කරන්නේ

ගඟේ දෑලේ දෙවි වාසේ කරන්නේ

අගේ අසන් රන්වල   දෙවියන්නේ

දෙගම්බඩ දෙවියන්, රන්වල මුත්තා යන අන්වර්ථ නාමයෙන් හඳුන්වනු ලබන රන්වල දෙවියන් උදෙසා පුවක්පිටිය  හිඟුරල ප්‍රදේශයේ පිහිටි ප්‍රධාන දෙවොලට අමතරව පූගොඩ, නිකවෙල සහ කළු අග්ගල යන ප්‍රදේශයන්හි ද දේවාල ඉදිව පවතියි. සීතාවක සිට කැළණිය දක්වාම කැළණි ගඟ දෙපස ගම්වල රන්වල දෙවි අණසක පැතිර පවතින බව ජනතාව විශ්වාස කරයි. මෙම රන්වල දෙවියන් තොටියෙකු ලෙස සිට දේවත්වයට පත් ව ඇති බව ද සඳහන් වෙයි. කොළඹ සිට අවිස්සාවේල්ල දෙසට දිවෙන හයිලෙවල් මාර්ගයේ හමුවන හිඟුරල මංසන්ධියේ පිහිටා ඇති "රන්වල දේවාලය" දිනපතා සිය දහස් ගණනකගේ වන්දනාමානයට පාත්‍ර වන සුවිශේෂී පුදබිමක් ලෙස හඳුන්වා දිය හැකිය. එය රන්වල දෙවියන් උදෙසාම කැපවූ ස්ථානයක්ද වෙයි. 

මෙකී රන්වල දෙවියන්ගේ ජනශ්‍රැතිය දෙවන රාජසිංහ රජ දවස දක්වා දිව යයි. රන්වල කෑගල්ල දිස්ත්‍රික්කයේ පිහිටි ග්‍රාමයකි. එකල එම ග්‍රාමයෙහි ජීවත් වූ පුද්ගලයෙකු රාජ උදහසට ලක් වී සීතාවකට පැමිණ තොටියෙක් ලෙස සේවය කරන අතර ක්‍රමයෙන් වියපත් භාවයට පත් වී ඇත. සිල්වත් දිවිපෙවතක් ගත කරමින් තනිකඩ දිවියක් ගත කළ මෙම පුද්ගලයා වයසට යාමත් සමඟ රන්වල මුත්තා ලෙස ප්‍රදේශවාසීන් අතර ප්‍රසිද්ධියට පත් ව ඇත. සෑම පොහෝ දිනකටම පහුරක නැග කැළණි රජමහා විහාරය වන්දනා කිරීම සිරිතක් ලෙස කොට ඇති බවද සඳහන් වේ. එකල කැළණි ගඟ හරහා යෑම ප්‍රධාන ගමන් මාර්ගයක් ලෙස භාවිත කරනු ලැබීය. නමුත් මේ හරහා යාමේදී අනාරක්ෂිත ස්ථාන වල බෝට්ටු, පහුරු පෙරළීම හේතුවෙන් ජීවිත හානි රාශියක් සිදු ව ඇති අතර මේ නිසා රන්වල මුත්තා මේ තැන්වල ස්වේච්ඡාවෙන් පහන් විශේෂයක් දැල්වීමට කටයුතු කර ඇති අතර අනතුරු සහිත ස්ථානවල පහන් දැල්වීම නිසා රාත්‍රියේ සිදු වන අනතුරු බොහෝමයකින් බෙරීමට හැකියාව ලැබී ඇත. 

නමුත් කාලයාගේ ඇවෑමෙන් රන්වල මුත්තා වයස්ගත වීමත් සමඟ මොහුට ආහාර සැපයීම ගම්වැසියන් විසින් භාර ගෙන සෑම දිනකම නොකඩවා ආහාර පාන මෙම රන්වල මුත්තා වෙනුවෙන් ගෙන ගොස් දීම සිදු කර ඇත. එක් දිනක අහ වැස්සත් සමඟ කැළණි ගග පිටාර ගැලීම නිසා රන්වල මුත්තාට ආහාර ගෙන ගොස් දීමට නොහැකි වී ඇත. ගඟ පිටාර ගොස් ඇති නිසා ගමේ පිරිමි පාර්ශවය ආහාර රැගෙන යාමට සුදානම් වුව ද මහ වැස්සෙන් ඔවුන්ගේ ජීවිතවලට හානියක් වෙයි යැයි බිය නිසාවෙන් ඔවුන්ගේ භාර්යාවන් ගමන නවත්වන්න කටයුතු කර ඇත. නමුත් එදින රාත්‍රියේ නිරාහාරවීම නිසාවෙන් රන්වල මුත්තා මිය ගොස් ඇත. මේ බව පසුදින දැනගත් ගැමියෝ අධික ලෙස කම්පාවට පත් වෙයි. නමුත් රන්වල මුත්තා මිය ගියද ගඟ දෙපස සුපුරුදු පරිදි සෑම රැයකම පහන් දැල් ව ඇති බව ජනශ්‍රැතියේ සඳහන් වෙයි. 

රන්වල මුත්තාගේ අභාවයත් සමඟ මෙම ග්‍රාමය පුරා මහා වසංගත රෝගයක් පැතිරී යයි. ඒත් සමඟම ගමෙහි වාසය කරන පුද්ගලයෙක්ට රන්වල මුත්තා ආවේස වී ඇති අතර, දේවාත්මයක් ලබා ඇති බව එහි දී සැල කර සිටියි. වසංගතයෙන් බේරා සිටීමට නම් රන්වල මුත්තා වෙනුවෙන් කළයුතු වත් පිළිවෙත් පිළිබඳව ද ප්‍රාකශ කර ඇති බැව් සදහන් වේ.  මින් පසු රන්වල දෙවියන් වෙනුවෙන් කැළණි ගඟ දෙපස පුහුල් පහන් දැල්වීම කරනු ලබන අතරම, ගොක් කොළ වලින්  නිර්මාණය කරනු ලබන මෙම පහන රන්වල මුත්තා ගඟ දෙපස දැල්වූ ආලෝකය සිහි කිරීමක් ලෙසත් සඳහන් වෙයි. 

එමෙන්ම රන්වල දෙවියන් වෙනුවෙන් සකස් කරනු ලබන දානය නිර්මාංශික වන අතරම කිසිම අයුරකින් ගැහැණු උදවිය ඒ සඳහා සහභාගි කරවා ගැනීමක් ද සිදු නොවෙයි. මන්ද යත් අවසන් මොහොතේ රන්වල මුත්තාට ආහාර නොළැබ මිය යාමට සිදු වූයේ කාන්තාවන් නිසා බවට මතයක් පැවතීම ද මීට හේතුවකි. සීතාවකින් පහල පෙදෙස්වල රන්වල දෙවියන් පිදීම බහුලව සිදු කෙරේ.

සුමන සමන් දෙවියන්

මිනිසුන් අතර වන්දනාමානයට පාත්‍ර වෙන, විශේෂයෙන්ම සබරගමු පළාතේ මිනිසුන් අතර ගරු බුහුමාමානයට ලක්වන දෙවියෙකු ලෙස සමන් දෙවියන් හඳුන්වා දිය හැකිය. 

සුද්ද ලෙසින් නිති ගත බබළන්නේ

සුද්ද ඇතු පිටවද වැඩ ඉන්නේ

බුද්ධ මේ සාසන දියුණු කරන්නේ

සුද්ධ සමන් දෙවියෝය වඩින්නේ

සිරිපා අඩවියේ භාරකාරත්වය දරන දෙවියන් ලෙසත් මෙම සුමන් සමන් දිව්‍ය රාජයන් වහන්සේ හඳුන්වනු ලැබේ. දේශීය සම්භවයක් සහිත ලාංකීය දෙවි කෙනෙකු වන මෙම දෙවියන් මහා සමනල, යක්ක සමනල , සමන් බොක්සාල් යන නම් වලින් ද හදුන්වනු ලබයි. 

සුමන් සමන් දෙවියන් පිළිබඳව මුල්ම තොරතුරු හමුවන්නේ බුදුන් වහන්සේගේ ලංකාගමනයත් සමඟ ය. මේ පිළිබඳව සාහිත්‍ය මූලාශ්‍රවල සේම වංශකතා තුළත් සඳහන් වේ. 

සුමන් සමන් දෙවියන්ගේ ප්‍රභවය පිළිබඳව විවිධාකාරයේ මත තිබේ. ඒ අතරින් බොහෝමයක් ජනප්‍රවාද මත වේ. සබරගමු පළාතෙහි ජනපද දෙවියෙකු ලෙසත් මෙම දෙවියන් ප්‍රසිද්ධියට පත්ව ඇත. බුදුන් වහන්සේ මහියංගනය ප්‍රදේශයට වැඩම කරන අවස්ථාවේ සබරගමු ප්‍රදේශය කිරීමට ද මෙම දෙවියන් ගොස් ඇත. එහිදී බුදුන් වහන්සේගේ ධර්මය ශ්‍රවණය කොට සෝවාන් ඵලයට පත්ව දේවත්වයට පත් වූ බව ජනප්‍රවාදයේ සඳහන් වේ. මේ අවස්ථාවේදී බුදුරජාණන් වහන්සේගෙන් සමන් දෙවියන් පූජාවට යමක් ඉල්ලා සිට ඇති අතර එහිදී බුදුන් වහන්සේගේ කේශ ධාතු ස්වල්පයක් සමන් දෙවියන්ට ලබා දී ඇති අතර එම කේශ ධාතූන් නිධන් කොට මියගුණු සෑය හෙවත් මහියංගන සෑය නිම කොට ඇත. මෙම ස්ථූපය ලංකාවේ ප්‍රථම ස්ථූපය වශයෙනුත් සලකනු ලබයි. 

සබරගමු දෙවොල බාරව සිටි දෙවි කෙනෙකු වන මෙම සමන් දෙවියන් බුදුන් වහන්සේගෙන් ලබාගත් කේශ ධාතූන් සබරගමුවට රැගෙන නොයා මහියංගනයේ සෑයක් කරවා තැන්පත් කිරීම පිළිබඳව ද ජනප්‍රවාදයේ යම් යම් මත තිබේ. සමන් දෙවියන් යනු වැදි පරපුරෙන් පැමිණි දෙවි කෙනෙකි. එම නිසා මෙම සමන් දෙවියන්ට වැදි පරපුරේ ලේ ඥාතීන් සිටින අතර ඒ හේතුවෙන් කේශ ධාතූන් සබරගමුවට රැගෙන නොයා මහියංගනයෙහි සෑයක් කරවා තැන්පත් කර ඇති බවට සඳහන් වේ. 

මෙම සමන් දෙවියන් හා සම්බන්ධව පෙරහැර ද්විත්වයක් වීදී සංචාරය කරනු ලබයි. මහියංගනය හා සබරගමු මහ සමන් දේවාලවල සිදු කරන මේ පෙරහැර ද්විත්වයම ඇරඹෙනුයේ මහනුවර ඇසළ පෙරහැර සමය අවසන් විමෙන් පසුවය. සබරගමුව සමන් දේවාලයේ පෙරහැර කොටස් 5න් යුක්ත වන අතර දළදා පෙරහැර, බිසෝ පෙරහැර, පත්තිනි පෙරහැර, සමන් පෙරහැර, නරදේව පෙරහැර යනු එම කොටස් 5 යි. මෙහි බිසෝ පෙරහැර යනු සමන් දෙවියන්ගේ සහෝදරියක වන මහියංගන වැසියන් අතර විශ්වාස කෙරෙන මහලොකු අක්කා වෙනුවෙන් පවත්වන්නක් බව විශ්වාස කරයි. මෙමගින් ද සමන් දෙවියන් වැදි පරපුරෙන් පැමිණි අයෙකු බවට සනාථ වේ. 

වැදි පරපුරෙන් පැමිණිය ද ප්‍රාග් බෞද්ධ යුගයේ සිටම වැදුම්, පිදුම් ලැබූ දෙවි කෙනෙකු ලෙස සමන් දෙවියන් හඳුන්වා දිය හැකිය. ජනප්‍රවාදයේ මෙම සමන් දෙවියන් සමන්ත්‍රභද්‍ර නම් බෝධිසත්ත්වයෙකු ලෙසටත් හඳුන්වා ඇත. සෙනරත් පරණවිතාන මහතා ද මෙම සමන් දෙවියන් පිළිබඳව ප්‍රකාශ කොට ඇත්තේ සමන් දෙවියන් පුරාණ වෛදික දෙවි කෙනෙකු බවටයි.  සමන් දෙවියන් හා සම්බන්ධ ප්‍රධාන පූජනීය ස්ථාන ලෙස ශ්‍රී පාදස්ථානය, සබරගමු මහ සමන් දේවලය ප්‍රධාන වශයෙන් හඳුන්වා දිය හැකිය. සාම්ප්‍රදායික සබරගමු ශාන්තිකර්ම වලදීද පුද ලබන දෙවි කෙනෙකු ලෙස මෙම සුමන සමන් දිව්‍ය රාජෝත්තමයාණන් වහන්සේ හඳුන්වා දිය හැකිය.